ជ្រុងមួយនៃរបបប្រជាធិបតេយ្យ

ផែនដីព្រះស្រីសុគន្ធបទ

មានថ្ងៃមួយនោះ ព្រះបរមពិត្រទ្រង់ចង់ ទតព្រះនេត្រសិល្ប៍ធ្នូ និងចំណេះវិជ្ជា

របស់ឧកញ៉ាម៉ឺនស្នេហា ចមចិត្តកន ទើបទ្រង់ត្រាស់ឱ្យសម្តែងពីចំណេះទាំង

ឡាយនោះថ្វាយ។ ឧកញ៉ាម៉ឺនស្នេហាចមចិត្ត តម្លើង ធ្នូចាប់ព្រួញម្តងប្រាំ

បាញ់ទៅម្តង ព្រួញចេញទៅត្រូវដើមឈើផ្លែឈើទាំងប្រាំទិស ។ ឧកញ៉ាម៉ឺន

សូត្រ គាថាបាលី និងក្បួនតម្រាអ្វីៗក៏ឃើញថា ស្ទាត់ទាំងអស់ ទើបទ្រង់

ត្រាស់សួរថា វិជ្ជាការទាំងនេះចេះពីគ្រូ ណាមក ។​ ឧកញ៉ាម៉ឺនស្នេហាចម

ចិត្តក្រាបទូលថា “ ទូលព្រះបង្គំជាខ្ញុំ រៀនពីសម្តេចព្រះសង្ឃរាជ កាលនៅជា

ព្រះសង្ឃ សត្ថា” ។

ខណៈនោះព្រះបរមបពិត្រ ស្តេចត្រាស់ឱ្យនិមន្តព្រះសង្ឃរាជ​ “សង្ឃសត្ថា”​

នោះមកទ្រង់តាំងជាសម្តេច ព្រះសុគន្ធាធិបតីសិរីសង្ឃ នាយកលើព្រះសង្ឃ

ទាំងអស់ ។ ឯអស់សេនាបតី មន្ត្រីធំតូចយល់ថា ព្រះនគរបានក្សេមក្សាន្ត

ហើយ ក៏នាំគ្នាកសាងព្រះវិហារសីមា ព្រះស្តូប ព្រះចេតិយតាមធនធានតែ

រៀងរាល់ខ្លួន ។ ព្រះបាទបរមពិត្រទ្រង់យល់ថា ៖ អស់នាហ្មឺនសព្វ មន្ត្រី

កសាងព្រះវិហារ សីមាទុកជាកេរនោះ ក៏ជាការគួរសមហើយ ឯការនេះពុំ

បានចំរើនទេនឹងរលាយ បាត់បង់ទៅវិញ។​ ដូច្នេះគួរអញសាងរូបអញ និង

ប្រាសាទមួយទុកក្នុងព្រះនគរបាជ័យបានការ បើអត់ពីខ្លួន អញទៅគង់

រូបអញនៅឱ្យអ្នកផងធ្វើសក្ការបូជានោះឃើញថា និងស្ថិតស្ថេរជាជាង

ការទាំងពួង ។ ទ្រង់ព្រះតម្រិះតែ ដូច្នេះហើយ ក៏ចាត់ជាង និងកូនជាងឱ្យទៅ

កសាងប្រាសាទមួយ ព្រះរូប ព្រះអង្គមួយ ទុកក្នុងកំផែងនគរបាជ័យបានការ។

អាស្រ័យហេតុនេះហើយបានជាមានរូបព្រះបាទសម្តេចព្រះស្រី សុគន្ធបទ

នៅទីនោះ តែយូរៗមកអ្នកស្រុកហៅថា អ្នកតាសុគន្ធបទរហូតដល់សព្វថ្ងៃ

នេះ ។ លុះសាង ព្រះរូបនោះរួចស្រេចហើយស្តេចឱ្យធ្វើបុណ្យឆ្លងយ៉ាងធំ

សង្គាយនា ៧ ថ្ងៃ ទើបទ្រង់ត្រឡប់មកក្រុងស្រីស ឈរវិញ ។​ នៅឆ្នាំថោះ

នព្វស័ក ព.ស ២០៥១ គ.ស ១៥០៧ ម.ស ១៤២៨ ច.ស ៨៦៨​​ ព្រះបរម

ពិត្រស្តេច ទ្រង់ព្រះតម្រិះអំពីកិច្ចការរាជការផងទាំងពួង ទ្រង់យល់ឃើញថា

ប្រទេសកម្ពុជា ត្រើយខាងលិចនោះ ឆ្ងាយណាស់ឆ្ងាយ អំពីកិច្ចការត្រួតត្រា

គួរជាទីរងាអស់អាណាប្រជានុរាស្ត្រ ។ ទ្រង់ព្រះពិចារណាឃើញថា ព្រះ

ពញាចន្ទរាជា ជាព្រះអនុជនោះមានតម្រិះប្រាជ្ញាល្មមជាទីកក់ក្តៅរបស់រាស្ត្រ

ត្រើយខាងលិចបាន ទើបទ្រង់តាំងឱ្យចៅពញាចន្ទរាជា ឡើងយសជាសម្តេច

ព្រះបរមរាជាមហាឧបរាជរាជាធិរាជ ហើយព្រះបរម បពិត្រ ជាអម្ចាស់

ស្តេចឱ្យចេញទៅគង់នៅក្នុងក្រុងចតុមុខមង្គលស្រុកភ្នំពេញ ឱ្យបានជាទី

កោតក្រែង អ្នកត្រើយខាងលិច។ សម្តេចព្រះអនុជចន្ទរាជាធិរាជថ្វាយបង្គំ

ទទួលព្រះរាជឱង្ការ ហើយក៏លាចេញមកនាំ បណ្តារាស្ត្រជាខ្ញុំព្រះអង្គ

ចេញទៅគង់ចតុមុខមង្គល (រាជធានីភ្នំពេញយើងសព្វថ្ងៃនេះ) ដើម្បីទំនុក

បំរុង អ្នកស្រុកត្រើយខាងលិចឱ្យបានក្សេមក្សាន្តឥតមានកលិយុគរៀងមក ។

សម្តេចព្រះស្រីសុគន្ធបទរាជា ជាអម្ចាស់ជីវិតលើត្បូង កាលសម្តេចព្រះអនុជ

ថ្វាយបង្គំលាចេញទៅ កាលនោះទ្រង់ព្រះតម្រិះយល់ឃើញថា ព្រះរូបរបស់

អញ អញក៏បានសាងទុកជាព្រះកេរជាព្រះយស រួចហើយ ខាងរាជការទៀត

ត្រើយខាងកើតមានខ្លួនអញជាអ្នកត្រួតត្រារក្សាមាំមួនហើយ ត្រើយខាងលិច

អញក៏បានចាត់សម្តេចព្រះអនុជ ចន្ទរាជាធិរាជ ឱ្យទៅត្រួតត្រាមាំមួនជ្រះ

ស្រឡះហើយដែរ ។ នៅឡើយ តែវង្សអ្នកព្រះស្នំឯក ដែលជាប់ក្នុងពលព្រះ

ស្រីរតនត្រ័យ មិនទាន់បានគិតនឹងលោះដោះសាដូចម្តេចឱ្យបាន ស្រឡះ

ទាំងមាតាបិតា ទាំងអ្នកព្រះស្នំឯកផងនោះសោះ។ លុះទ្រង់ព្រះចិន្តា

តែម៉្លោះហើយព្រះបរម បពិត្រស្តេចចេញគង់ចុងព្រះរាជរោងមេរុជួបជុំព្រះ

រាជវង្សានុវង្ស ព្រាហ្មណ៍ព្រឹទ្ធាចារ្យ សេនាបតី មន្ត្រី តូចធំ ខ្ញុំរាជការទាំងអស់

ទើបទ្រង់ត្រាស់ប្រឹក្សា ដូចទ្រង់គិតគ្រប់ប្រការនោះ ។

ព្រះរាជវង្ស សេនាបតី មន្ត្រីទាំងប៉ុន្មាន ព្រមគ្នាក្រាបទូលថា ពលទាំងនេះព្រះ

មហាក្សត្រអំពីបុរាណទ្រង់ បានឧទ្ទិសថ្វាយទៅព្រះស្រីរតនត្រ័យ ទ្រង់សច្ចា

ថាឱ្យគ្រប់៥០០០ព្រះវស្សា ទើបមនុស្សអាចដោះសា ចេញឱ្យរួចបាន ។

ប្រសិនបើទ្រង់ដោះសាក្នុងពេលឥឡូវនេះទៅ រឿងនេះគឺហាក់ដូចជាពុំឈឺ

ឆ្អាលនឹង ព្រះស្រីរតត្រ័យនោះក៏ពុំបានដែរ ដ្បិតព្រះស្រីរតនត្រ័យនេះ ព្រះ

អង្គពុំប្រាថ្នាចំពោះយសស័ក្តិតម្លៃនោះ សោះឡើយ ។

ព្រះបាទបរមនាថ បរមបពិត្រ ទ្រង់ព្រះសណ្តាប់មន្ត្រីក្រាបទូលគ្រប់ប្រការ

ហើយ ទ្រង់ចូលព្រះទ័យគ្រប់ ទាំងអស់ ហើយស្តេចចូលទៅខាងក្នុងវិញ ។

លុះក្រោយមក ព្រះម៉ែនាងកេសរបុប្ផា ព្រះស្នំឯកកើតរោគាជាទម្ងន់។

ពេទ្យហ្ម ច្រកថ្នាំប៉ុន្មាន ក៏មិន បានស្រាកស្រាន្តនោះឡើយ ។ ព្រះអង្គទ្រង់

ព្រួយព្រះទ័យណាស់ ទើបទ្រង់ឧទ្ទិសឋានថា សូមឱ្យតែ ព្រះម្នាង កេសរបុប្ផា

ព្រះស្នំឯក ជាសះស្បើយចុះព្រះអង្គនឹងសាងព្រះវិហារថ្វាយ ហើយព្រះអង្គ

នឹងឱ្យ ខ្លួនអ្នកព្រះម្នាងកេសរបុប្ផា ព្រះស្នំឯក ទៅជម្រះស្មៅ ព្រះអារាមរាល់

ថ្ងៃសីល ។ ទ្រង់បួងសួងតមក ៧ ថ្ងៃ ជម្ងឺនោះបានជាសះស្បើយជាដូចព្រះ

ហឫទ័យ ។ ព្រះអង្គស្តេចមានព្រះអំណរណាស់ ទ្រង់ត្រាស់ឱ្យសាង ព្រះ

វិហារមួយជាព្រះអារាមលួង ។ អ្នកព្រះមាតាបិតាក៏ធ្វើបុណ្យឆ្លងតាមព្រះ

ពុទ្ធានុញ្ញាតរួចស្រេច ស្តេចត្រាស់បង្គាប់ភ្នាក់ងារ ព្រះសន្ធិយា (មកពីពាក្យ

សាណី ក្លាយមកជា សាណីយ ហើយក្លាយមកទៀត ជាសន្ធិយា ប្រែថា

វាំងនន) ឱ្យយកវាំងននទៅបាំងជួរស្នួទាំងសងខាងផ្លូវ តាំងពីព្រះរាជវាំង

រៀង ទៅដល់វត្តនោះ។ ទ្រង់ត្រាស់បញ្ញត្តិលើចាស់ទុំអករ៍យាយថា ៖ បើដល់

ថ្ងៃឧបោសថកាលណា ឱ្យនាំអ្នកព្រះស្នំឯកទៅជំរះស្មៅព្រះវិហារនោះ រៀង

រាល់ថ្ងៃសីលកុំឱ្យខានឡើយ។តែធ្វើដូច្នេះលុះកន្លងមកជាយូរ អង្វែងវាំងនន

ក៏ចេះតែដាច់ដោចទៅជារឿយ ៗ និងតាំងដេរធ្វើសាជាថ្មីឡើងវិញ ក៏គ្មាន

ប្រយោជន៍ប៉ុន្មាន។ ខណៈនោះព្រះបរមបពិត្រ ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឱ្យមន្ត្រី

ក្រុមវាំង រក កូនឈើឫស្សីព្រេចមកដាំជារបងជាកំផែង ទ័ពរាយរៀបដាក់

ឱ្យជិតគ្នាជារបាំងវាំងនន ជាស្នួមិនឱ្យមនុស្សមើលពីក្រៅទៅឃើញ អស់អ្នក

អស់នាង នោះឡើយ ។ អាស្រ័យហេតុនេះហើយបានជាកាលអនាគតរៀង

មកខ្លះហៅវត្តម៉ែបាន ខ្លះហៅវត្តព្រៃបាំង ព្រោះចូលចិត្តតាមហេតុ ដែល

ដឹងខ្លួនទីទៃៗគ្នា ។

ក្រោយពីនោះមកអ្នកព្រះស្នំឯក មាន ព្រះរាជបុត្រាមួយព្រះអង្គព្រះនាមចៅ

ពញាយសរាជា ជាព្រះរាជ ឧរសាធិរាជ នៃព្រះបរមបពិត្រអ្នកជាម្ចាស់ជីវិត

លើត្បូង ។ចំណែកអ្នកឧកញ៉ាម៉ឺនស្នេហាចមចិត្ត ដែលត្រូវជាប្អូនអ្នកស្នំ

ឯកនេះ ព្រះបរមបពិត្រចង់តាំង ឱ្យជាមន្ត្រី ធំស្តីរាជការថ្វាយ ប៉ុន្តែព្រះអង្គ

ទើសទាល់នឹងមាតានៃឧកញ៉ាម៉ឺនស្នេហាចមចិត្តនោះជាប់ជាពលព្រះ ក្រែង

ខ្ញុំរាជការផងទាំងពួងគេនិន្ទាព្រះអង្គ ព្រះអង្គនឹងខូចកិត្តិយសជាមិនខាន ។

ដូច្នេះព្រះបរមបពិត្រស្តេច ទ្រង់ប្រទានងារដល់អ្នកឧកញ៉ាម៉ឺនស្នេហាចមចិត្ត

ជាឃុនហ្លួងព្រះស្តេចសមុហសេនាបតីវិញ ។ ក្នុងមុខងារ នេះ ឃុនលួង

ព្រះស្តេចត្រូវមានជំទប់៤នាក់ដែលមានងារឃុននរេន្ទ្ររាជបញ្ញោ ១ ឃុន

មនោរាជបញ្ញា១ ឃុនធម្មធារា១ ឃុនបញ្ញាធិរាជ១ ។ ឃុនហ្លួងព្រះស្តេចក្នុង

មុខងារថ្មីនេះ មានអំណាចឱ្យស្រដី ត្រួតត្រាមើលពលបំរើព្រះស្រីរតនត្រ័យ

ទាំងអស់ តែព្រះបរមបពិត្រស្តេចពុំទាន់បានប្រទានស័ក្តិដូចមន្ត្រី ទាំងពួង

ឡើយ។ ឃុនលួងព្រះស្តេចមានព្រះរាជអាជ្ញាឱ្យផ្តន្ទាយកទោសមនុស្ស

ពាលាពោលាមោហ៍បិទចិត្ត អក្កតញ្ញូ និងបង្ខូចបង្ខុសព្រះស្រីរតនត្រ័យ

ល្មើសបុរាណរាជ ប្រវេណី ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យផងទាំងពួង ។

កាលនោះ ព្រះរាជសីមាអាណាចក្រនៅជាសុខក្សេមក្សាន្ត ឥតមានភ័យ

អន្តរាយអ្វីមកបៀតបៀនឡើយ។ អស់មន្ត្រីសេដ្ឋីពាណិជ្ជករប្រកបមុខរបរ

រៀងមកជាសុខគ្រប់ៗគ្នា ។ ឃុនហ្លួងព្រះស្តេចក៏មានកេរ្តិ៍ឈ្មោះ អស់

ខ្ញុំរាជការក៏កោតក្រែងណាស់ ម៉្លោះហើយឃុនហ្លួងព្រះស្តេចក៏កម្រើកចិត្ត

ព្រហើនអាងខ្លួនជាប្អូនព្រះ ស្នំឯក ជាមារបស់ព្រះរាជឱរសាថិរាជផង

ពុំកោតក្រែងមន្ត្រីចាស់ទុំឡើយ ។

(នៅមានត)